प्रकरणाचा तपशील

या प्रकरणातील शिकायतकर्ते दायमी अजीमोद्दीन गौसुद्दीन (वय 53) यांनी सांगितले की, 2021 मध्ये कोविड-19 च्या दुसऱ्या लाटेदरम्यान त्यांच्या पत्नी कौसर फातिमा (तेव्हा वय 41) उदगीर येथील कोविड-19 केअर सेंटरमध्ये दाखल होत्या. रुग्णालयात बेड्सची  कमतरता असताना, गौसुद्दीन यांनी डॉ. शशिकांत डांगे यांच्या केबिनमध्ये एका संभाषणाचा साक्षीदार होण्याचा दावा केला आहे. त्यांच्या मते, डॉ. डांगे यांना डॉ. शशिकांत देशपांडे यांचा फोन आला, ज्यामध्ये देशपांडे यांनी बेड्सच्या उपलब्धतेबाबत विचारणा केली. डॉ. डांगे यांनी बेड्स उपलब्ध नसल्याचे सांगितल्यानंतर, डॉ. देशपांडे यांनी कथितपणे असे वक्तव्य केले: "मार डालो उस दायमी के पेशेंट को, मरने दो उसे, कुछ पुण्य कमाओ."

गौसुद्दीन यांनी हे संभाषण रेकॉर्ड केले आणि त्यांच्या पत्नीच्या प्रकृतीत सुधारणा झाल्यानंतर, त्यांनी हा ऑडियो पुरावा घेऊन लातूर पोलिसांत तक्रार दाखल केली. त्यांच्या मते, हे संभाषण ऐकून त्यांना धक्काच बसला, कारण त्यांच्या पत्नीला जाणीवपूर्वक हानी पोहोचवण्याचा हा प्रयत्न होता. कौसर फातिमा 10 दिवस रुग्णालयात राहिल्या आणि नंतर त्या बऱ्या झाल्या, परंतु या घटनेने त्यांच्या कुटुंबाला गंभीर मानसिक धक्का बसला.

पोलिस कारवाई

लातूर पोलिसांनी 24 मे 2025 रोजी डॉ. शशिकांत देशपांडे यांच्याविरुद्ध भारतीय दंड संहिता (IPC) कलम 295A (धार्मिक भावनांना ठेस पोहोचवण्याचा हेतुपुरस्सर आणि दुर्भावनापूर्ण कृत्य), तसेच इतर संबंधित कलमांअंतर्गत FIR दाखल केली. पोलिसांनी ऑडियो क्लिप तपासासाठी पाठवली असून, प्रकरणाची सखोल चौकशी सुरू आहे. पोलिस सूत्रांनी सांगितले की, ऑडियोची सत्यता तपासली जात आहे, आणि दोषी आढळल्यास कठोर कारवाई केली जाईल.

सामाजिक आणि धार्मिक संदर्भ

या प्रकरणाने केवळ वैद्यकीय नीतिमत्तेचा प्रश्नच उपस्थित केला नाही, तर भारतातील वाढत्या सामाजिक तणावावरही प्रकाश टाकला आहे. अनेकांनी या घटनेला धार्मिक भेदभावाशी जोडले आहे, कारण शिकायतकर्ते हे मुस्लिम समुदायातील आहेत. 2024 मध्ये प्रकाशित झालेल्या India Hate Lab च्या अहवालानुसार, भारतात अल्पसंख्याकांविरुद्ध नफरतयुक्त भाषणाच्या (हेट स्पीच) घटनांमध्ये 74% वाढ झाली आहे, आणि यातील 98.5% घटना मुस्लिम समुदायाला लक्ष्य करणाऱ्या होत्या. या अ हवालात असेही नमूद आहे की, अशा घटना प्रामुख्याने भाजपशासित राज्यांमध्ये घडल्या आहेत, ज्यामुळे या प्रकरणाला राजकीय रंगही प्राप्त झाला आहे.

सोशल मीडियावर संताप

या घटनेनंतर सोशल मीडियावर तीव्र प्रतिक्रिया उमटल्या. X वर @SachinGuptaUP यांनी ही माहिती शेअर करताच, अनेकांनी आपला संताप व्यक्त केला. काही प्रमुख प्रतिक्रिया खालीलप्रमाणे:

• @InquilabEcho: "मुस्लिम असल्यामुळे भेदभावाची भावना डॉक्टरांमध्येही दिसून येत आहे. भारतात नफरत पसरवण्याच्या अभियानांमुळे डॉक्टरांमधील मानवता संपत चालली आहे."
• @NudratNawaz2: "2014 नंतर डॉक्टर, प्रोफेसर, वकील, जज यांच्यातील नफरत खुलेआम समोर येत आहे. ही नफरत नवीन नाही, पण आता ती व्यक्त करण्यासाठी उचित व्यासपीठ मिळाले आहे."
• @SecularAdmi: "डॉक्टरांना लोक भगवान मानतात, पण या डॉक्टरने अमानवीयतेच्या सर्व मर्यादा ओलांडल्या. अशा डॉक्टरला कठोर शिक्षा झाली पाहिजे."
• @ShivBHU: "या प्रकरणाची निष्पक्ष चौकशी व्हायला हवी. दोषी आढळल्यास डॉक्टरला पदावरून हटवून कठोर कारवाई करावी."

वैद्यकीय क्षेत्रातील नीतिमत्तेचा प्रश्न

या घटनेने वैद्यकीय क्षेत्रातील नीतिमत्तेच्या प्रश्नाला पुन्हा एकदा समोर आणले आहे. Indian Journal of Medical Ethics (2023) च्या एका अभ्यासानुसार, भारतातील 18% डॉक्टरांनी वैद्यकीय क्षेत्रात जातीय भेदभाव पाहिला किंवा अनुभवला आहे. याशिवाय, ScienceDirect च्या एका अहवालात असे नमूद आहे की, भारतात आरोग्य सेवांमध्ये नैतिकता आणि आर्थिक कार्यक्षमता यांचा समतोल साधणे अत्यंत जटिल आहे, विशेषत: जेव्हा आरोग्य निर्देशांक खराब असतात.

डॉक्टरांना सामान्यत: समाजात "देवदूत" मानले जाते, परंतु या प्रकरणाने हा विश्वास डळमळीत केला आहे. अनेकांनी प्रश्न उपस्थित केला आहे की, जर डॉक्टरच मरीजाच्या जीवाशी खेळू लागले, तर सामान्य माणसाचा वैद्यकीय व्यवस्थेवरचा भरोसा कसा टिकेल?

वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञांचे मत

महाराष्ट्रातील एका ज्येष्ठ डॉक्टरने नाव न छापण्याच्या अटीवर सांगितले की, "कोविड-19 काळात रुग्णालयांवर प्रचंड ताण होता. बेड्स आणि ऑक्सिजनची कमतरता यामुळे अनेकदा कठोर निर्णय घ्यावे लागले, पण कोणत्याही परिस्थितीत रुग्णाला हानी पोहोचवण्याचा विचार करणे हे वैद्यकीय नीतिमत्तेचा गंभीर भंग आहे. या प्रकरणाची निष्पक्ष चौकशी झाली पाहिजे."

पुढील कारवाई

• सध्या हे प्रकरण पोलिसांच्या तपासात आहे. ऑडियो क्लिपच्या सत्यतेची पडताळणी केली जात आहे.
• सामाजिक कार्यकर्त्यांनी मागणी केली आहे की, डॉ. देशपांडे यांना तात्काळ निलंबित करून त्यांच्या वैद्यकीय परवान्याची चौकशी केली जावी.
• काहींनी या प्रकरणाला धार्मिक रंग देण्याचा प्रयत्न केला असला, तरी अनेकांनी याला मानवी मूल्यांच्या पतनाचा मुद्दा म्हणून पाहिले आहे.

निष्कर्ष

डॉ. शशिकांत देशपांडे यांच्यावरील हे आरोप खरे ठरल्यास, हे प्रकरण केवळ एका व्यक्तीच्या कृत्यापुरते मर्यादित राहणार नाही, तर ते भारतातील वैद्यकीय व्यवस्थेतील गंभीर त्रुटी आणि सामाजिक तणावाला दर्शवेल. या प्रकरणाने समाजातील प्रत्येक स्तराला विचार करायला भाग पाडले आहे की, ज्या डॉक्टरांवर आपण आपल्या जीवाची जबाबदारी सोपवतो, त्यांच्याकडून अशी अमानवीयता खपवून घेतली जाऊ शकते का? या प्रकरणात निष्पक्ष चौकशी आणि कठोर कारवाईची गरज आहे, जेणेकरून भविष्यात अशा घटना टाळता येतील.